Meta: Πρόστιμο 25 δισ. δολαρίων για το Facebook στο Νέο Μεξικό, οκτώ χρόνια μετά το σκάνδαλο της Cambridge Analytica
Πάνω από έντεκα χρόνια δημόσιων διαβεβαιώσεων για το απόρρητο και το περιεχόμενο του Facebook, από συνεντεύξεις μέχρι earnings calls, κατέληξαν σε πρόστιμο 25 δισ. δολαρίων. Και το πιο εντυπωσιακό δεν είναι το ποσό. Είναι ότι ο δικαστής θα μπορούσε να επιβάλει σχεδόν εννιά φορές περισσότερα.
Την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου 2026, ο δικαστής Francis J. Mathew του περιφερειακού δικαστηρίου της Σάντα Φε (1st Judicial District Court) διέταξε τη Meta να πληρώσει 25 δισ. δολάρια στην πολιτεία του Νέου Μεξικού. Το Ars Technica το χαρακτηρίζει το μεγαλύτερο πρόστιμο που έχει πέσει ποτέ στην εταιρεία. Η Meta λέει ότι θα ασκήσει έφεση. Δες τι ακριβώς κρίθηκε, πώς βγήκε το ποσό και γιατί σε αφορά ακόμη κι αν δεν ζεις στις ΗΠΑ.
Πρόστιμο 25 δισ.: Τι αποφάσισε το δικαστήριο
Πρόκειται για αστική κύρωση βάσει νόμου προστασίας καταναλωτών, όχι για ποινική καταδίκη. Προηγήθηκε ετυμηγορία ενόρκων: στις 25 Σεπτεμβρίου, ύστερα από δύο εβδομάδες καταθέσεων, οι ένορκοι έκριναν ότι η Meta διέπραξε 43,9 εκατομμύρια παραβάσεις του νόμου του Νέου Μεξικού για τις αθέμιτες πρακτικές (Unfair Practices Act), όπως ανέφερε η Albuquerque Journal, που διάβασε την απόφαση.
Σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, ο Mathew διαπίστωσε ότι η Meta έκανε τις ψευδείς δηλώσεις εσκεμμένα (willfully and intentionally), όπως είχαν κρίνει οι ένορκοι. Τι ακριβώς μπήκε στη ζυγαριά:
- Ποιοι μίλησαν: ανάμεσα στα πρόσωπα πίσω από τις επίμαχες δηλώσεις είναι ο Mark Zuckerberg και η τότε COO Sheryl Sandberg.
- Πόσες κρίθηκαν ψευδείς: 26 από τις 29 δημόσιες τοποθετήσεις της εταιρείας που εξέτασαν οι ένορκοι.
- Για ποια θέματα: από το αν οι χρήστες ελέγχουν πραγματικά τα δεδομένα τους μέχρι το αν το Facebook κατέβαζε ρητορική μίσους και παραπληροφόρηση.
- Πότε: σε διάστημα πάνω από έντεκα ετών, από το 2010 ως τον Αύγουστο του 2021, μέσα από τηλεοπτικές συνεντεύξεις, συνεντεύξεις Τύπου και τηλεδιασκέψεις για τα οικονομικά αποτελέσματα.
- Πώς βγήκαν τα 43,9 εκατομμύρια: η Albuquerque Journal γράφει ότι κάθε δήλωση μετρήθηκε απέναντι σε περίπου 1,4 εκατ. χρήστες του Facebook. Το AP εξηγεί ότι σε ορισμένα σκέλη οι ένορκοι δέχθηκαν πως παραπλανήθηκε ολόκληρος ο πληθυσμός της πολιτείας, όχι μόνο οι χρήστες, και έτσι το σύνολο ανέβηκε.
Για τον δικαστή, δεν ήταν μεμονωμένες γκάφες αλλά σχέδιο. Στο σκεπτικό του αναφέρεται σε εσωτερικό κείμενο της εταιρείας, ένα «song sheet», με το οποίο τα στελέχη έλεγαν όλα το ίδιο τροπάρι στα μέσα.
Η Meta πάντως δεν έχασε σε όλα. Κατά το Associated Press, η πολιτεία δεν κατάφερε να πείσει τους ενόρκους ότι το Facebook είπε ψέματα για την αφαίρεση επιβλαβούς περιεχομένου, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την παραπληροφόρηση για τον COVID-19.
Από 219 δισ. σε 25 δισ.: Πώς βγήκε το ποσό
Ο νόμος του Νέου Μεξικού προβλέπει έως 5.000 δολάρια ανά παράβαση. Με σχεδόν 44 εκατομμύρια παραβάσεις, ο λογαριασμός ξεπερνά τα 219 δισ. δολάρια. Ο δικαστής έκρινε ότι κύρωση αυτού του ύψους δικαιολογούνταν από τον νόμο, αλλά την περιόρισε στα 25 δισ., όπως μετέδωσε το Al Jazeera.
Στην αίθουσα οι δύο πλευρές ήταν πολύ μακριά η μία από την άλλη. Σύμφωνα με το AP, η πολιτεία ζητούσε 35 έως 40 δισ. δολάρια, ενώ η Meta υποστήριζε ότι το πρόστιμο δεν έπρεπε να ξεπεράσει τα 3,4 δισ. και προειδοποιούσε ότι ένα δεκαπλάσιο ποσό θα ήταν αντισυνταγματικό και θα έπεφτε στην έφεση. Ο δικαστής κατέληξε κάπου στη μέση, πιο κοντά στο αίτημα της πολιτείας. Το ίδιο πρακτορείο αναφέρει ότι οι τόκοι πάνω στο ποσό θα τρέχουν όσο εκκρεμεί η έφεση.
Η Cambridge Analytica σε 60 δευτερόλεπτα
Για όσους δεν θυμούνται το σκάνδαλο που τα ξεκίνησε όλα:
- Το εργαλείο: ένα τεστ προσωπικότητας μέσα στο Facebook, που μάζεψε δεδομένα από περίπου 87 εκατομμύρια προφίλ.
- Ο αποδέκτης: η Cambridge Analytica, βρετανική εταιρεία πολιτικών συμβούλων που έχει πια κλείσει.
- Η χρήση: στοχευμένες πολιτικές διαφημίσεις στις αμερικανικές εκλογές του 2016, με πελάτη ανάμεσα σε άλλους την καμπάνια του Donald Trump.
- Η αγωγή: η υπόθεση έγινε γνωστή το 2018 και το Νέο Μεξικό προσέφυγε στη δικαιοσύνη το 2021, επί του τότε Γενικού Εισαγγελέα Hector Balderas.
Το Νέο Μεξικό είναι η μόνη πολιτεία που πήγε την υπόθεση σε δίκη. Σύμφωνα με το AP, άλλες 48 πολιτείες υπέγραψαν συμβιβασμό, ενώ εκτός έμεινε και η Φλόριντα. Ο σημερινός Γενικός Εισαγγελέας Raúl Torrez αρνήθηκε να υπογράψει.
Τι λένε οι δύο πλευρές
Η Meta. Ο επικεφαλής νομικός σύμβουλος της εταιρείας (chief legal officer), C.J. Mahoney, είπε ότι η Meta είναι σίγουρη πως θα κερδίσει στην έφεση. Πρόσθεσε ότι η απόφαση και η στάση του Εισαγγελέα κάνουν «σχεδόν αδύνατη» τη λειτουργία επιχείρησης στο Νέο Μεξικό και ότι η αγωγή στην ουσία επιβάλλει έναν «φόρο στον λόγο». Στη διαδικασία, η εταιρεία είχε υποστηρίξει ότι η πολιτεία δεν απέδειξε πως κάποιος κάτοικος είδε τις δηλώσεις ή ζημιώθηκε από αυτές.
Η πολιτεία. Ο Torrez μίλησε για «ιστορική μέρα» για τους καταναλωτές και είπε ότι οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες λειτουργούσαν για πολύ καιρό σαν να ήταν πάνω από τον νόμο. Σύμφωνα με το AP, τα χρήματα θα πάνε σε ταμείο για την εκπαίδευση της πολιτείας.
Δεν είναι η μόνη ήττα της Meta φέτος
Το 2026 είναι κακή χρονιά για τη Meta στα δικαστήρια του Νέου Μεξικού. Σε άλλη υπόθεση, για την προστασία των παιδιών στις πλατφόρμες της, σύμφωνα με την Albuquerque Journal:
- Τον Μάρτιο, ένορκοι επέβαλαν 375 εκατ. δολάρια σε αστικές κυρώσεις.
- Στις 6 Αυγούστου, ο δικαστής Bryan Biedscheid διέταξε την πληρωμή 567 εκατ. δολαρίων για την αποκατάσταση της ζημιάς.
Παράλληλα, όπως αναφέρει το Al Jazeera, από τον Αύγουστο τρέχει δίκη σε ομοσπονδιακό δικαστήριο στην Καλιφόρνια, όπου συνασπισμός Γενικών Εισαγγελέων κατηγορεί την εταιρεία ότι σχεδίασε Facebook και Instagram ώστε να είναι εθιστικά για τα παιδιά.
Γιατί σε αφορά αν έχεις Facebook στην Ελλάδα
Νομικά, η απόφαση αφορά μόνο το Νέο Μεξικό. Το πρόστιμο δεν φέρνει αποζημίωση στους Έλληνες χρήστες και δεν αλλάζει από μόνο του κάποια ρύθμιση στον λογαριασμό σου. Στην Ευρώπη, τα δεδομένα σου προστατεύονται από τον GDPR, με το δικό του σύστημα προστίμων, όπως είδαμε πρόσφατα με το πρόστιμο 403 εκατ. ευρώ στη Google για το location tracking.
Υπάρχουν όμως δύο πράγματα που ισχύουν για όλους:
- Οι δηλώσεις για το απόρρητο μετράνε. Το δικαστήριο δέχθηκε ότι δημόσιες διαβεβαιώσεις για τον έλεγχο που έχουν οι χρήστες στα δεδομένα τους μπορούν να συνιστούν παραπλανητική πρακτική.
- Οι εφαρμογές τρίτων είναι το αδύνατο σημείο. Στην υπόθεση της Cambridge Analytica, τα δεδομένα βγήκαν μέσω μιας εφαρμογής τρίτου, ενός απλού τεστ προσωπικότητας.
Η γνώμη μου: Ένα ποσό που πονάει, μια απόφαση που θα κριθεί στην έφεση
Τα 25 δισ. δολάρια δεν θα γονατίσουν τη Meta. Αυτό που την ενοχλεί, πιστεύω, είναι ο τρόπος που μετρήθηκαν οι παραβάσεις: κάθε δήλωση επί όλους όσοι θεωρητικά την άκουσαν, χωρίς να χρειαστεί να αποδειχθεί ότι κάποιος την είδε. Αν αυτή η λογική αντέξει στην έφεση, κάθε πολιτεία με ένα σκάνδαλο απορρήτου στο ιστορικό της έχει πλέον έτοιμη συνταγή. Γι’ αυτό η Meta θα πολεμήσει μέχρι τέλους, και γι’ αυτό η απόφαση έχει σημασία πολύ πέρα από τη Σάντα Φε.
Το επιχείρημα του «φόρου στον λόγο» δεν με πείθει. Η υπόθεση αφορούσε το τι έλεγε η ίδια η εταιρεία για τα δεδομένα των χρηστών και για το πώς χειρίζεται το περιεχόμενο, όχι το τι γράφουν οι χρήστες. Είναι μεγάλη διαφορά.
Από την άλλη, οφείλω να πω ότι η κριτική της Meta σε αυτόν τον υπολογισμό δεν είναι αβάσιμη. Είναι ακριβώς το σημείο που θα κρίνει το εφετείο. Ο Torrez ρίσκαρε όταν αρνήθηκε τον συμβιβασμό. Προς το παρόν τον δικαιώνει η απόφαση, αλλά η τελική απάντηση θα έρθει στην έφεση.
Και κάτι ακόμη. Η Meta πακετάρει όλο και περισσότερες υπηρεσίες μαζί, όπως είδαμε με τη συνδρομή Meta One για Instagram, WhatsApp και Facebook. Όσο περισσότερα κάνεις μέσα στο οικοσύστημά της, τόσο μεγαλύτερη αξία έχουν οι υποσχέσεις της για το απόρρητο. Και τα δεδομένα σου μαζεύονται πλέον από παντού, ακόμη και από το αυτοκίνητο που οδηγείς.
Για τον μέσο χρήστη, το μάθημα είναι πιο απλό. Οι εφαρμογές που συνδέεις με τον λογαριασμό σου δεν είναι αθώες. Αν δεν έχεις κοιτάξει ποτέ τι έχεις δώσει άδεια σε ποιον, τώρα είναι μια καλή στιγμή.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί η Meta πρέπει να πληρώσει 25 δισ. δολάρια;
Επειδή ένορκοι στο Νέο Μεξικό έκριναν ότι το Facebook παραπλάνησε τους χρήστες σε 26 δημόσιες δηλώσεις από το 2010 έως το 2021, για θέματα από τον έλεγχο των προσωπικών δεδομένων μέχρι τη ρητορική μίσους και την παραπληροφόρηση. Ο δικαστής Francis J. Mathew όρισε το πρόστιμο στις 21 Οκτωβρίου 2026.
Τι σχέση έχει η Cambridge Analytica;
Η αγωγή κατατέθηκε το 2021 μετά το σκάνδαλο της Cambridge Analytica, που πήρε δεδομένα από περίπου 87 εκατομμύρια προφίλ του Facebook μέσω εφαρμογής τρίτου.
Τι γίνεται τώρα με την έφεση;
Η Meta έχει δηλώσει ότι θα ασκήσει έφεση και ότι είναι σίγουρη πως θα κερδίσει. Σύμφωνα με το AP, οι τόκοι πάνω στο ποσό θα τρέχουν όσο εκκρεμεί η έφεση.
Παίρνουν αποζημίωση οι χρήστες του Facebook στην Ελλάδα;
Όχι. Η απόφαση αφορά τον νόμο του Νέου Μεξικού και τα χρήματα πηγαίνουν στην πολιτεία, σε ταμείο για την εκπαίδευση.
