GPT-6 Astra: ένα γερμανικό σήμα του 1918 έμεινε άλυτο 108 χρόνια, μέχρι που το διάβασε ένα AI

Στις 27 Νοεμβρίου 1918, δεκαέξι μέρες μετά την ανακωχή, ένας Γερμανός ασυρματιστής έστειλε ένα κρυπτογραφημένο μήνυμα. Κανείς δεν το είχε διαβάσει ποτέ.

Μέχρι που κάποιος το έδωσε σε ένα μοντέλο της OpenAI και εκείνο όχι μόνο το έλυσε, αλλά μετά πήγε και έψαξε μόνο του τα ημερολόγια ενός βρετανικού καταδρομικού για να επιβεβαιώσει ότι δεν φαντασιώνεται.

Η ιστορία του GPT-6 Astra είναι από τις πιο ωραίες που έχω διαβάσει φέτος, και ταυτόχρονα από τις πιο παρεξηγημένες. Γιατί ο άνθρωπος που την έκανε είναι πολύ πιο προσεκτικός στη διατύπωσή του από τους τίτλους που ακολούθησαν.

Τι ήταν αυτό που έλυσε

Το γερμανικό πορτάλ Scienceblogs.de διατηρεί μια γνωστή λίστα με 50 άλυτους κώδικες. Μέσα της υπάρχει ένα σύνολο γερμανικών ασυρματικών μηνυμάτων του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, κρυπτογραφημένων με τη μέθοδο ADFGVX.

Εκατοντάδες από αυτά έχουν λυθεί με τα χρόνια, μεταξύ άλλων από τον κρυπτογράφο George Lasry. Περισσότερα από δώδεκα όμως αντιστέκονταν. Ένα από αυτά ήταν το σήμα της 27ης Νοεμβρίου 1918.

Το αποτέλεσμα, όπως το δημοσίευσε ο ερευνητής που έτρεξε το πείραμα στο blog του στις 17 Σεπτεμβρίου, είναι το εξής μήνυμα:

«EIN ENGLISCHER KREUZER EINLIEG X SEWASTOPOL X S4STEN X EIN GESCHWADER DER X ALLIIERTEN FOLGT 26STEN X»

Σε απόδοση: ένα αγγλικό καταδρομικό κατέπλευσε στη Σεβαστούπολη, και μια συμμαχική μοίρα ακολουθεί στις 26. Δηλαδή πληροφορία για κινήσεις εχθρικού στόλου στην Κριμαία, σταλμένη τις μέρες που η Γερμανία είχε ήδη χάσει τον πόλεμο.

Τι είναι ο κώδικας ADFGVX

Φαντάσου έναν πίνακα 6 επί 6. Οι γραμμές και οι στήλες του ονομάζονται A, D, F, G, V, X. Κάθε κελί περιέχει ένα γράμμα ή έναν αριθμό, και έτσι κάθε χαρακτήρας του μηνύματος γίνεται ένα ζευγάρι από αυτά τα έξι σύμβολα. Η διάταξη των γραμμάτων μέσα στον πίνακα εξαρτάται από μια λέξη-κλειδί. Άλλη λέξη, άλλος πίνακας, εντελώς διαφορετικό αποτέλεσμα.

Μετά από αυτό, ακολουθεί και δεύτερο στάδιο, μια μετάθεση στηλών με βάση την ίδια λέξη γραμμένη οριζόντια. Γι’ αυτό το ADFGVX ήταν για την εποχή του πολύ σκληρό καρύδι, και γι’ αυτό η λέξη-κλειδί είναι το παν.

Το κλειδί, και γιατί κανείς δεν το είχε δοκιμάσει

Το μοντέλο βρήκε ότι η λέξη-κλειδί ήταν «TRUPPENVERSCHIEBUNG», δηλαδή «μετακίνηση στρατευμάτων». Μια λέξη 19 γραμμάτων.

Και εδώ είναι το πιο ενδιαφέρον κομμάτι όλης της υπόθεσης. Η λέξη αυτή είναι γνωστή. Καταγράφεται σε ιστορικό σύγγραμμα για τους γερμανικούς στρατιωτικούς κώδικες της περιόδου. Το θέμα είναι ότι, σύμφωνα με τις καταγραφές, χρησιμοποιήθηκε ως κλειδί από τις 9 Δεκεμβρίου 1918 και μετά, ενώ το μήνυμα στάλθηκε στις 27 Νοεμβρίου.

Με απλά λόγια, όποιος έψαχνε το κλειδί με βάση την ημερομηνία, κοίταζε σε λάθος σελίδα. Η υπόθεση του μοντέλου για το γιατί έμεινε άλυτο είναι ακριβώς αυτή η αναντιστοιχία. Ο λόγος της παραμένει άγνωστος.

Πώς δούλεψε το GPT-6 Astra, βήμα προς βήμα

Η ανάρτηση του ερευνητή δεν σταματά στο «το έλυσε». Δείχνει και τη διαδρομή, που είναι πιο χειροπιαστή από όσο περιμένει κανείς.

Αφού βρεθεί η λέξη-κλειδί, τα γράμματά της ταξινομούνται αλφαβητικά. Μετά, η ίδια λέξη γράφεται οριζόντια και από κάτω μπαίνουν οι χαρακτήρες του κρυπτογραφημένου μηνύματος σε σειρές των 19, όσα και τα γράμματα της λέξης. Με 170 χαρακτήρες συνολικά, αυτό δίνει οκτώ πλήρεις σειρές των 19 και μία τελευταία με 18.

Από εκεί και πέρα είναι καθαρή αριθμητική. Κάθε στήλη έχει εννέα σύμβολα, εκτός από μία που έχει οκτώ. Ξέροντας σε ποια θέση της αλφαβητικής σειράς βρίσκεται κάθε γράμμα, υπολογίζεις πόσα σύμβολα προηγούνται και βρίσκεις ποιο σύμβολο αντιστοιχεί πού. Τα ζευγάρια που προκύπτουν διαβάζονται στον πίνακα 6 επί 6 και δίνουν το τελικό κείμενο, γράμμα γράμμα.

Με άλλα λόγια, δεν μιλάμε για μαγεία. Μιλάμε για μια διαδικασία που ένας άνθρωπος μπορεί να επαναλάβει με χαρτί και υπομονή, αρκεί να ξέρει το κλειδί. Όλη η δυσκολία ήταν πάντα στο κλειδί.

Η επαλήθευση, που είναι και το πιο εντυπωσιακό

Ένα μοντέλο που παράγει ένα εύλογο κείμενο δεν αποδεικνύει τίποτα από μόνο του. Θα μπορούσε κάλλιστα να έχει φτιάξει γερμανικά που ακούγονται σωστά.

Σύμφωνα με τον ερευνητή, το Astra πήγε ένα βήμα παραπέρα από μόνο του. Έψαξε ιστορικά αρχεία και βρήκε ότι το βρετανικό καταδρομικό HMS Canterbury κατέπλευσε στη Σεβαστούπολη στις 24 Νοεμβρίου 1918, σύμφωνα με τα πρωτότυπα ημερολόγια του πλοίου, και ότι συμμαχική μοίρα έφτασε πράγματι στις 26. Δηλαδή το αποκρυπτογραφημένο κείμενο ταιριάζει με ανεξάρτητα ιστορικά τεκμήρια.

Αυτό είναι το κομμάτι που μετατρέπει ένα ωραίο παζλ σε σοβαρό αποτέλεσμα. Δεν είναι «το AI έβγαλε κάτι που μοιάζει σωστό». Είναι «το αποτέλεσμα σταυρώθηκε με πηγή που δεν είχε καμία σχέση με τον κώδικα».

Γιατί μένουν άλυτα τέτοια μηνύματα

Ένα εύλογο ερώτημα: αν οι λέξεις-κλειδιά είναι καταγεγραμμένες και εκατοντάδες μηνύματα έχουν λυθεί, γιατί έμειναν πίσω μερικά;

Η περίπτωση αυτή δίνει καθαρή απάντηση. Ο κατάλογος των κλειδιών συνδέει κάθε λέξη με μια περίοδο χρήσης. Όποιος δουλεύει με βάση τον κατάλογο, δοκιμάζει τα κλειδιά της σωστής ημερομηνίας. Όταν όμως το ίδιο το μήνυμα δεν ακολουθεί τον κανόνα, ο κατάλογος γίνεται εμπόδιο αντί για βοήθεια, και η αναζήτηση αποκλείει εξαρχής τη σωστή απάντηση.

Αυτό δεν είναι αδυναμία των ερευνητών. Είναι λογική συνέπεια του ότι ο χρόνος είναι πεπερασμένος και οι συνδυασμοί άπειροι. Ένα μοντέλο που μπορεί να δοκιμάσει συστηματικά και υποθέσεις εκτός κανόνα έχει πλεονέκτημα που δεν είναι η ευφυΐα, αλλά η αντοχή.

Γιατί έχει σημασία πέρα από την ιστορική περιέργεια

Δεν κινδυνεύουν οι σημερινοί κωδικοί σου. Το ADFGVX είναι σύστημα του 1918 και δεν έχει καμία σχέση με τη σύγχρονη κρυπτογραφία.

Αυτό που αλλάζει είναι κάτι άλλο, και είναι πιο ενδιαφέρον. Μέχρι τώρα, για να λυθεί ένας τέτοιος γρίφος χρειαζόταν ένας ειδικός με χρόνια εξειδίκευσης, πρόσβαση σε ιστορικά αρχεία και πολύ χρόνο. Τώρα χρειάζεται κάποιος με καλή ιδέα και πρόσβαση σε μοντέλο. Το ίδιο μοτίβο το είδαμε και στην ασφάλεια, όπου ερευνητές πλέον φτιάχνουν σε μέρες exploit που παλιά ήθελαν μήνες.

Οι λίστες με τους άλυτους κώδικες, από τα σημειώματα δολοφόνων μέχρι το χειρόγραφο Voynich, μάλλον μόλις έγιναν πολύ πιο ευάλωτες. Και, να το πω κι αυτό: μαζί τους έγιναν πιο ευάλωτες και σε λάθος «λύσεις» που ακούγονται πειστικές.

Η γνώμη μας

Μου αρέσει που η ιστορία δεν είναι θρίαμβος μάρκετινγκ. Δεν την ανακοίνωσε εταιρεία σε σκηνή, ένας άνθρωπος την έγραψε στο blog του με τη φράση «μικρό αλλά πολύ ωραίο αποτέλεσμα».

Μου αρέσει επίσης ότι το πιο δυνατό σημείο δεν είναι η αποκρυπτογράφηση αλλά η επαλήθευση. Ένα μοντέλο που ελέγχει τη δουλειά του σε ανεξάρτητη πηγή είναι πολύ πιο χρήσιμο εργαλείο από ένα μοντέλο που απαντά γρήγορα η κάνει hallucinate. Σε μια εποχή που συζητάμε συνεχώς για τους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης, αξίζει να σημειώνουμε και τις περιπτώσεις όπου κάνει ακριβώς αυτό που θέλαμε.

Το μόνο που θα κρατούσα με επιφύλαξη είναι το «πρώτη φορά». Θέλει ανεξάρτητη επιβεβαίωση από κρυπτογράφους, και αυτή δεν έχει έρθει ακόμη. Αν έρθει, τότε μιλάμε για το πρώτο πραγματικά χειροπιαστό αποτέλεσμα ιστορικής έρευνας που έκανε μοντέλο και όχι άνθρωπος, και θα είναι από τις στιγμές που θα θυμόμαστε. Για την κούρσα των μοντέλων γενικότερα, είχαμε γράψει και όταν ο Sam Altman μιλούσε για AI και δουλειές, ενώ η δικαστική διαμάχη Apple, OpenAI και xAI δείχνει πόσο σκληρά παίζεται το παιχνίδι στα παρασκήνια.

Συχνές ερωτήσεις

Τι ακριβώς αποκρυπτογράφησε το GPT-6 Astra;
Ένα γερμανικό ασυρματικό μήνυμα της 27ης Νοεμβρίου 1918, κρυπτογραφημένο με τη μέθοδο ADFGVX, που ανέφερε τον κατάπλου αγγλικού καταδρομικού στη Σεβαστούπολη και την άφιξη συμμαχικής μοίρας.

Πώς επιβεβαιώθηκε ότι η λύση είναι σωστή;
Το μοντέλο αντιπαρέβαλε το κείμενο με ιστορικά αρχεία και βρήκε ότι το HMS Canterbury έφτασε στη Σεβαστούπολη στις 24 Νοεμβρίου 1918 και ότι συμμαχική μοίρα ακολούθησε στις 26.

Είναι σίγουρο ότι κανείς δεν το είχε λύσει ξανά;
Ο ερευνητής γράφει ότι δεν γνωρίζει προηγούμενη αποκρυπτογράφηση αυτού του μηνύματος. Ανεξάρτητη επιβεβαίωση από άλλους κρυπτογράφους δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Κινδυνεύει η σημερινή κρυπτογραφία;
Όχι από αυτό. Το ADFGVX είναι σύστημα του 1918. Η σύγχρονη κρυπτογραφία στηρίζεται σε εντελώς διαφορετικά μαθηματικά.